Bağlantılı Olaylar
 

Türkiye’de trafik her zaman otomobil öncelikli oldu. Şehirlerde insanlar değil, otomobiller yaşıyormuş gibi yollar tasarlandı. Trafiğin kolektif bir alan olduğu ve ancak tüm trafik aktörlerinin karşılıklı hak ve sorumlulukları ile “emniyetli” olabildiği bilinci oluşturulmadı. İhllaller çoğu zaman denetimsiz hatta cezasız kaldı. Motorlu taşıtlar hiyerarşisine odaklı trafik tasarımı binlerce bisikletlinin canına mal oldu. Aşağıda sıralanan olaylar bu kazaların münferit olmadığını ve belirli önlemler alınmadıkça yaşanmaya devam edeceğini göstermek için seçilen temsili birkaç vaka.  

Bisiklet, şehir yaşamı içerisinde, iş servisleri, otobüsler, dolmuşlar, metrolar arasında pek göze çarpmasa da, pek çok insanın özellikle işe gidip gelirken kullandığı bir ulaşım aracı. Bisikletin bir ulaşım aracı olarak kullanılmasında,  bazı insanlar için daha temiz bir çevre ve daha sağlıklı bir yaşama katkıda bulunma özelliği öne çıkarken, bazı insanlar içinse bisiklet kullanımının tek nedeni ücretsiz olması, insanları yol parası derdinden kurtarması olabiliyor. Rugan ayakkabıları ve takım elbiseleriyle, evrak çantalarıyla bisiklete binip ofise giden de var, iş elbiseleri veya tulumlarıyla sanayi bölgesindeki işine giden de. Bağlantılı olaylar içinde bisikletiyle işe giderken hayatını kaybedenlere de yer verildi.

Şehir içi ulaşımda bisiklet kullanmanın avantajları çok fazla ve değerli. Çevre kirliliği, gürültü kirliliği, park yeri sıkıntısı gibi sorunların çözümü için bisiklet kullanımı ciddi bir çözüm alternatifi sunarken, bisikletlilerin trafikte uğradığı taciz ve hak ihlallerinin hiçbir açıklaması yok. Bağlantılı olaylar içeriğinde bisikletli grupların hak taleplerini aktarmak amacıyla yaptıkları anma ve eylemlere de yer verildi.

 

18 Eylül 2004. Ahmet Güze. İzmir. Çiğli yönünde bisiklet süren 16 yaşındaki Ahmet Güze’ye otomobiliyle çarparak ölümüne neden olan kişi olay yerinden kaçmıştı. Olaydan 4 gün sonra Ahmet Güze’nin ölümüne neden olan sürücünün Gümüşpala Polis Karakolu’nda görev yapan polis memuru Ferit Huş olduğu ortaya çıktı.

 

7 Şubat 2007. Yorgo Kurtuli. İstanbul. Bisikletiyle işe giderken bir otomobil sürücüsünün çarpması sonucu hayatını kaybeden 19 yaşındaki Yorgo Kurtuli’nin ailesi oğullarının organlarını bağışladı. Kurtuli’inin organları 4 kişiye hayat verdi.

 

28 Temmuz 2007. Faruk Gündem. Mersin. 28 Temmuz 2007 tarihinde Milletvekili Ali Er’e ait otomobil, Soli kavşağında bisikletiyle giden Faruk Gündem’e çarptı ve ölümüne neden oldu. Milletvekili sürücünün kendisi olduğunu söyledi ancak kazayı tesadüfen gören Başçavuş Olcay Gözübüyük ve yanında bulunan 3 erin ifadeleriyle kaza anında direksiyonda milletvekilinin değil, oğlunun bulunduğu tespit edildi. Kazadan 71 gün sonra Milletvekili Ali er’in oğlu Hasan Er hakkında ‘taksirle ölüme sebep olma’ suçundan 6 yıla kadar hapis cezası istemiyle dava açıldı. Duruşmalar sonunda 2 yıl hapis cezasına çarptırılan Hasan Er’in cezası 12 bin 100 YTL’lik para cezasına çevrildi ve ehliyetine bir yıl süreyle el konuldu. AKPli Milletvekili Ali Er için ‘yalan beyanda bulunmak’ iddiasıyla ilgili yapılan hazırlık soruşturması ise takipsizlikle sonuçlandı.

 

7 Ağustos 2008. M.Y. Ankara. Hal Kavşağı ile Hipodrom Kavşağı arasındaki yolda  gündüz saatlerinde Özel Halk Otobüsü şoförü M.Y.’nin kullandığı bisiklete çarptı. Bisikletli hastaneye giderken genel sağlık durumu iyi görünüyordü ancak 14 saat sonra hastanede hayatını kaybetti.  

 

18 Ağustos 2011. Mustafa Onur Karaca. Ankara. Dikmen’de ikiz kardeşinin yanında bisiklet sürerken kırmızı ışık ihlali yapan bir otomobil sürücüsünün çarpması sonucu hayatını kaybetti Mustafa Onur Karaca. Ankara’daki ilk ghost bike eylemi 2011 yılında onun için yapıldı.

Mustafa Onur Karaca'nın hayalet bisikleti.

Mustafa Onur Karaca'nın hayalet bisikleti.

 

28 Temmuz 2012. İsmail Şimşek. Bursa. Nurettin Süngü’nün kullandığı servis minibüsü, fabrikadan çıkıp bisikleti ile evine gitmekte olan 61 yaşındaki İsmail Şimşek`e çarptı. Hızı kesilmeyen minibüs, çarptığı bisikletin hemen önünde gitmekte olan İbrahim Yılmaz`ın kullandığı şarjlı bisiklete de çarparak yaklaşık 15 metre sürükledi. Kazada bisikleti ile birlikte yolun sağına fırlayan İsmail Şimşek, hayatını kaybetti.

 

1 Şubat 2013. İbrahim Kızılay. Antalya. Antalya'da Hamdi Kaya'nın kullandığı otomobil, bisikletiyle yolun karşısına geçmeye çalışan 56 yaşındaki İbrahim Kızılay'a çarptı. Ağır yaralanan İbrahim Kızılay kaldırıldığı hastanede öldü.

İbrahim Kızılay'ın hayatını kaybettiği kaza sonrası.

İbrahim Kızılay'ın hayatını kaybettiği kaza sonrası.

 

9 Mayıs 2013. Murat Demirtaş. Samsun. 32 yaşındaki Murat Demirtaş, Samsun Çarşamba’da, antrenman sırasında bisikletine arkasından çarpan bir otomobil sürücüsü nedeniyle olan kazada ağır yaralandı. Hastaneye kaldırılan Murat Demirtaş iki ay yoğun bakımda kaldıktan sonra hayatını kaybetti.

 

8 Temmuz 2013 Meril Çiğdem Durmuş. Ankara.  ODTÜ İnşaat Mühendisliği Fakültesi öğrencisi 22 yaşındaki Meril Çiğdem Durmuş, Çayyolu’nda bisikletiyle yaya yolundan geçerken özel bir şirkette şoför olarak çalışan Haydar A.’nın sürdüğü aracın çarpması sonucu hayatını kaybetti.

Meril Çiğdem Durmuş.

Meril Çiğdem Durmuş.

 

27 Temmuz 2013. Mehmet Polak. Adapazarı. 69 yaşındaki işçi emeklisi Mehmet Polak bisikletiyle ilerlerken özel halk otobüsü şoförünün çarpması sonucu hayatını kaybetti. Otobüsün tekerleği Polak’ın başını ezdi.

 

11 Ağustos 2013. Zihni Şahin. İstanbul. Maltepe Dragos’ta sarı dolmuş şoförü bisikletiyle yolun sağından ilerleyen Zihni Şahin’e çarptı. Bisikletli Zihni Şahin hayatını kaybetti.

Zihni Şahin için anma, 18 Ağustos 2013. (Kaynak: SOL Haber)

Zihni Şahin için anma, 18 Ağustos 2013. (Kaynak: SOL Haber)

 

11 Ağustos 2013. Tolga Beyenir. Bursa. Bursa'nın İnegöl ilçesinde İznik’ten Eskişehir’e gitmekte olan bisikletli gruba bir otomobil daldı. 5 bisiklete birden arkadan çarpan otomobil sürücüsü olay yerinden kaçtı. Kazada Tolga Beyenir hayatını kaybederken, 2 bisikletli de yaralandı.

 

11 Ekim 2013. Mehmet Lütfi Gürcan. Konya. 67 yaşındaki Mehmet Lütfi Gürcan Konya’da Elmalı Caddesi’nde bisikletiyle seyir halindeyken otomobil sürücüsünün çarpması sonucu olay yerinde hayatını kaybetti.

 

6 Temmuz 2014. Hasan Berk Baysal. Ankara. Ankara'nın Gölbaşı İlçesi'nde düzenlenen bisiklet turuna katılan 39 yaşındaki Hasan Berk Baysal, gece Dikmen'deki evine dönerken alkollü araç sürücüsünün çarpması sonucu hayatını kaybetti.

 

25 Mayıs 2015. Christian Niaffe. Muğla. Bisikletiyle dünya turuna çıkan Fransız bisikletli Christian Niaffe, Gökova’dan Marmaris’e giderken, emniyet şeridinde arkadan bisikletine otomobiliyle çarpan bir sürücü nedeniyle hayatını kaybetti.

Christian Niaffe (Kaynak: Milliyet)

Christian Niaffe (Kaynak: Milliyet)

 

22 Eylül 2015. Ahmet Aksoy. Kayseri. Münür Kaplan otomobiliyle, aynı yönde bisikletiyle ilerleyen Ahmet Aksoy´a çarptı. Çarpmanın etkisiyle yola savrulan bisiklet sürücüsü Aksoy, olay yerinde yaşamını yitirdi.

 

26 Ocak 2016. Ali Çiftçi. Sakarya. Sakarya'nın Hendek İlçesi'nde bisikleti ile karayolunda giden 60 yaşındaki Ali Çiftçi, kamyon sürücüsünün çarpması sonucu hayatını kaybetti.

 

13 Mart 2016. Cenk Sanşan. İstanbul. Bisiklet Federasyonu’nun yarışlarına hazırlanmak için arkadaşlarıyla birlikte antrenman yapan lisanlı bisiklet sporcusu Cenk Sanşan, Pendik'te bir kamyon sürücüsünün çarpması sonucu hayatını kaybetti. 36 yaşındaki Cenk Sanşan Kadıköy’den Pendik-Kurtköy bağlantı yoluyla Şile’ye gidiyordu.

Cenk Sanşan'ın hayatını kaybettiği kaza sonrası. (Kaynak: DHA)

Cenk Sanşan'ın hayatını kaybettiği kaza sonrası. (Kaynak: DHA)

 

7 Mayıs 2016. İbrahim Acar. Konya Ereğli. Ereğli giriş kavşağı yakınlarında, 66 yaşındaki İbrahim Acar’ın kullandığı bisiklete, TIR çarptı. Bisiklet sürücüsü İbrahim Acar olay yerinde hayatını kaybetti.

 

10 Haziran 2016. Murat Giden. Samsun. İsa Diktaş’ın sürdüğü otomobil, bisikletiyle karşıdan karşıya geçmeye çalışan 71 yaşındaki Murat Giden'e çarptı. Kazada ağır yaralanan Giden, ambulansla kaldırıldığı Çarşamba Devlet Hastanesi’nde yaşamını yitirdi.


 

Anmalar, protestolar

 

2003 Ghost Bikes | Hayalet Bisikletler: Hayalet bisikletler, seyir halindeki bisikletlilerin, trafikteki diğer vasıtaların çarpması ya da vurup kaçması sonucu öl(dürül)melerine dikkat çekmek için oluşturulmuş bir tür hatırlatma ve anıtlaştırma pratiği. Aksi taktirde anonim bir sokak köşesi ya da yol üzerindeki herhangi bir yer olarak kalacak bir noktaya, orada bir kazanın gerçekleştiğini ve bir bisikletlinin öldüğünü hatırlatan lastiklerinin havası indirilmiş ve tamamen beyaza boyalı bisikletler yerleştiriliyor. Yolda giden bisikletlileri, yayaları ve sürücüleri, kullandıkları yolda gerçekleşmiş bir olayı hatırlamaya çağıran ve aynı zamanda daha dikkatli olmak adına bir uyarı da yapan “yol işaretleri”.

 

Hayalet bisikletler ilk olarak ABD’nin Missouri eyaletinde bulunan St. Louis şehrinde 2003 senesinde, bisikletli ölümlerine dikkat çekmek üzere ortaya çıkmış. Hayalet bisikletler ile ilgili organizasyon ve haber paylaşımlarından sorumlu ghostbikes.org’un çıkardığı istatistiklere göre 2010 yılı itibariyle dünya çapında 218 farklı lokasyonda toplam 644 hayalet bisiklet, bisikletlilerin ölümüyle sonuçlanan kaza noktalarına zincirlenmiş durumda. Malesef günümüzde bu rakam yol güvenliği adına yeterince önlem alınmadığı için giderek artmakta.

İngiltere Manchester'da bir hayalet bisiklet. Mayıs 2016. 

 

Hayalet Pedallar, Hayalet Bisikletler grubunun Türkiye ayağını oluşturuyor. İlk hayalet bisiklet eylemi, 2011’de Ankara’da kırmızı ışık ihlali yapan bir otomobil sürücüsünün çarpması sonucu hayatını kaybeden Mustafa Onur Karaca’nın anısına, Karaca’nın hayatını kaybettiği yerde, Ankara Dikmen’de yapılmış.

 

Benzer şekilde, hayalet bisikletler eylemleri gibi, ölü takliti yapmak die-in gibi eylemler de yetkilileri bisikletlilerin yol güvenliği için gerekli adımları atmaya zorluyor.

 

Meril Çiğdem Durmuş'un anısına yapılan   die-in   eylemi.

Meril Çiğdem Durmuş'un anısına yapılan die-in eylemi.

Critical Mass | Kritik Çoğunluk Eylemleri. İlk olarak 1992 yılında çevreci bir hareket olarak San Fransisco’da başlayan Critical Mass (Kritik Çoğunluk) eylemleri bisiklet ile yapılan ve trafiğin akışını belirlemede motorlu taşıtların ağırlığı ve merkeziyetini dengelemek konusunda bilinç yaratma amacıyla yapılan eylemlerdir. Bisikletlerin trafikte yeterli çoğunluğa ulaşmaları halinde haklarını daha kolay kullanabilecekleri ya da haklarının kolayca ihlal edilemeyeceği varsayımı ile yapılmaktadır. Dünyada 300’den fazla şehirde her ayın belli bir gününde toplanan bisikletliler belirledikleri rota doğrultusunda trafikte topluca bisiklet sürerler ve ‘kalabalık’ olmanın avantajını kullanarak trafiğin akışını belirlerler. Critical Mass eylemleri Türkiye’de İstanbul, İzmir, İzmit, Eskişehir ve Ankara’da yapılmaktadır.

 

27 Temmuz 2013. Bisiklet Protestosu. Ankara. Bisikletli Meril Çiğdem Durmuş’un 8 Temmuz 2013’te Ankara’da kırmızı ışıkta geçen bir sürücü nedeniyle hayatını kaybetmesi sonrasında ‘Bisiklete Özgürlük’ çağrısıyla Türkiye’nin farklı yerlerinde eylemler düzenlendi. Ankara’daki eylem en geniş katılımlı olanıydı. Meril Çiğdem Durmuş’un öldüğü yer olan Angora Bulvarı’nda başlayan bisikletli eylem Kızılay Güvenpark’ta sonlandırıldı. Bisikletliler trafikte maruz kaldıkları hak ihlallerini gündeme getirdiler, “otomobil odaklı değil insan odaklı kent istiyoruz” dediler.

 

18 Ağustos 2013. Bisiklet Eylemi. İstanbul. İstanbul’daki bisikletliler hem kamu yetkililerinin hem de tüm yurttaşların dikkatini, bisikletlilerin hayatına mal olan ihmal ve kazalara çekmek için Caddebostan’da buluşarak Maltepe Dragos’ta bisikletli Zihni Şahin’e dolmuşun çarpıp öldürdüğü noktaya kadar bisikletli eylem yaptı. “Bisikletli Ölümleri Dursun” çağrısıyla yapılan eyleme binlerce bisikletlinin katıldı. Eylemde “arabanın sahibisin yolun değil”, “kornaya basma frene bas”, “sağ şerit yasal hakkım”, “motorize faşizme hayır” yazılı pankartlar taşıdılar.

 

İşe Ulaşım Aracı Olarak Bisiklet

 

Bisiklet, şehir yaşamı içerisinde, iş servisleri, otobüsler, dolmuşlar, metrolar arasında pek göze çarpmasa da, pek çok insanın özellikle işe gidip gelirken kullandığı bir ulaşım aracı. Bisikletin bir ulaşım aracı olarak kullanılmasında,  bazı insanlar için daha temiz bir çevre ve daha sağlıklı bir yaşama katkıda bulunma özelliği öne çıkarken, bazı insanlar içinse bisiklet kullanımının tek nedeni ücretsiz olması, insanları yol parası derdinden kurtarması olabiliyor. Rugan ayakkabıları ve takım elbiseleriyle, evrak çantalarıyla bisiklete binip ofise giden de var, iş elbiseleri veya tulumlarıyla sanayi bölgesindeki işine giden de. Bisikletle işe gitmenin pek çok artısı var. Yoğun trafik saatlerinde trafiğe takılmamak, yol, benzin ve otopark parası gibi masraflardan kurtulmak, yakıt kullanmayarak çevrenin korunmasına katkıda bulunmak, işe gidip gelirken günlük sporu da yapmış olmak vs. Üstelik Milano gibi bir şehirde bisiklet kullanıyorsanız, yol için masraf yapmak zorunda olmadığınız gibi, üzerine para bile alabilirsiniz. Milano Belediyesi, hava kirliliğini önlemek için işe bisikletle gidip gelenlere kilometre başına 25 sent ödeme yapıyor.

 

Facebook’ta “İzmir'de İşe Bisikletle Gidenler” adında bir grup oluşturan İzmirli bisikletçilerin sayısı kısa bir süre içerisinde binlere ulaşmış. İzmirli bisikletliler, yollarda kendileri için sorun yaratan mazgallar gibi sorunların çözümü için de Büyükşehir Belediyesi ve ilçe belediyelerine başvuruyor, yolları bisikletliler için daha güvenli hale getirmeye çalışıyor. Yaşadıkları sorunları, çözüm önerilerini, rotalarını, bisiklet hakkındaki her şeyi sosyal medya üzerinden paylaşıyorlar. İzmir’de işe bisikletle gidenler, araç kullananlarla kıyaslandığında işe bisikletle gidenlerin trafikte daha az zaman harcadığını, sabah ve akşam spor yaptığını, yol parası gibi dertlerden kurtulduğunu ve çevreyi koruduğunu söylüyor.

 

İnternetteki bisiklet forumlarında işe bisikletle gitmenin incelikleri, faydaları, zorlukları hakkında yüzlerce sayfalık tartışma bulmak mümkün. Bu sayfalarda laptopların nereye konulacağı, takım elbisenin paçalarına çamur sıçramaması için ne yapılacağı, duş almadan nasıl işe başlanacağına kadar her şey tartışılıyor.