Medya Okuması

Türkiye'de her yıl binlerce kişi trafikte meydana gelen kazalarda yaşamını yitiriyor. Trafik kazaları o kadar sık yaşanıyor ki, medya için bu tür kazalar ve ölümler sıradan üçüncü sayfa haberlerinden öteye gitmiyor. Trafiğe çok sayıda insanın çıktığı bayram ve uzun tatil dönemleri öncesinde trafiğe ilişkin uyarı haberleri, sonrasında ise kaza sonucu hayatını kaybedenlerin sayısal olarak ifade edildiği haberler yayınlanıyor. Anaakım medyada bisiklet sürücülerinin yaşadığı sorunlar özel olarak ele alınmadığı gibi, bisiklet kullanırken yaşamını yitirenlerin haberleri ise 'magazinleştirilerek' veriliyor.
 

Hafıza Kaydı’nın Çağatay Avşar’ın yaşamını yitirmesi nedeniyle incelediği trafik kazası haberleri ve trafikte bisiklet kazası haberlerinde internet ve basılı gazete taramaları sonucunda ulaşılan haberlerin ortak yönü, haberlerin önem sıralamasında alt sıralarda yer almaları. Dikkat çeken bir başka ortak yön ise kazalarda yaşamını yitirenlerin sayısı ya da kazayı yapan tarafların kişisel özelliklerinin (meslek, yaş, tanınırlık vb.) haberin önemini artıran unsurlar arasında yer alması. Yapılan okumalarda, kişisel özellikler ya da yaşamını yitiren kişi sayısının çokluğunun haber başlığından, sayfa yerleşimine belirleyici temel unsurlar arasında olduğu görülüyor.

 

KAZALARI TRAFİK CANAVARI YA DA ARAÇLAR YAPIYOR!

Trafik kazalarına ilişkin yapılan çalışmalarda kazaların temel sebebinin sürücü hatalarından kaynaklandığı görülüyor. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) istatistiklerine göre kazaların temel nedenleri, 'hız limitine uymama', 'hatalı sollama', 'öndeki aracı yakın takip' ile 'alkollü, yorgun ve uykusuz araç kullanmak'.[1] Oysa trafik kazaları medyaya göre 'trafik canavarı' nedeniyle yaşanıyor, kazaları ise 'arabalar, tırlar, kamyonlar, bisikletler' yapıyor. Trafik kazası haberlerinin veriliş şekliyle kazaların ana nedeni olan insan unsuru belirsizleşiyor, kazalar bir tür kader ve kaçınılmazlık olarak sunuluyor.

Google arama motorunda “trafik canavarı” sorgusu yapıldığında [2] "Trafik Canavarı'ndan korkunç mesai", "Trafik Canavarı İş Başında: 1 Ölü", "TRAFİK CANAVARI DURMAK BİLMİYOR!", "Trafik canavarı yollarda: 6 kişi öldü 21 kişi yaralandı" başlığını taşıyan çok sayıda habere erişmek mümkün. Haber içeriklerinde 'trafik canavarı' yaşayan ve insan öldüren bir canlı olarak temsil ediliyor; “Söke’de meydana gelen kazada trafik canavarı bu kez motosikletle seyahat eden baba-oğulu yakaladı.”[3] Haberlerin spot cümlelerinde olayın nedeni olarak ise “Otomobil elektrik direğine çarptı”, “Kontrolden çıkan tır bisikleti altına aldı” ifadeleri kullanılıyor ve kazanın ana sebebinin araçlar olduğu kodlanıyor. Haberlerde insan unsuruna sadece “... idaresindeki otomobil ile … yönetimindeki tır çarpıştı” ifadeleri ile yer veriliyor.

 

BİSİKLET SÜRÜCÜLERİ YOK SAYILIYOR

Bisiklet sürücüleri trafikte olduğu gibi, medyada da yok sayılıyor. Bisiklet sürücülerinin maruz kaldıkları taciz ve haksızlıklar ya da yaşanan ölümler ve davalarının takibine anaakım medyada neredeyse hiç rastlanmıyor. “Trafikte bisiklet” [4] sorgusu üzerinden ulaşılan haberlerin tamamı yaşanan kazaların haberleri. Bisiklet sürücülerinin sorunlarına dikkat çeken haberler sadece bisiklet forumları ya da sitelerinde yer alıyor. Bisiklet sürücülerinin yaşamını yitirdiği kazalar da önem sırası bakımından alt sıralarda yer alıyor. Bu tarz haberlere gazetelerin iç sayfalarında ve internet sitelerinin kategori altı haberlerinde rastlamak mümkün. Bisiklet kazaları sonrasında açılan davalar da basının 'fikri takip' listesinde yer almıyor. “Trafikte bisiklet kazaları” ve “trafikte bisiklet kazası davaları” sorgusu ile yapılan taramalarda yaşanan kazalar sonrasında açılan dava haberlerinin basında istisna niteliğinde olduğu görülüyor. Bu istisnaları belirleyen koşullar ise yaşamını yitiren kişinin lisanslı sporcu, lisanslı yabancı sporcu olması gibi özellikler oluyor.

 

ÇAĞATAY AVŞAR HABERLERİ

Çağatay Avşar'ın yaşamını yitirmesi ve öldüren şoförün hala bulunamaması ve yargılanmamasına ilişkin haberlerde de benzer tespitleri yapmak mümkün. Çağatay Avşar'ın yaşamını yitirmesinin ardından yapılan haberler, gazetelerin ya da internet sitelerinin ilk sayfalarında yer almıyor. Kaza sonrasına ilişkin ulaşılan özel haber sayısı yalnızca üç [5]. Kazanın ardından geçen sürenin fikri takibinin yapıldığı tek habere ise Hürriyet gazetesinde rastlanıyor [6] (Veriler sadece internet taramasına dayandığı için yanılma payı bulunmaktadır, aksi şekilde bir bilgiye sahipseniz lütfen iletişime geçin).

Çağatay Avşar için yayınlanan diğer haberler arkadaşlarının yaptığı çağrılar ya da basına duyurusu yapılan bisikletli eylemleri.

Bisiklet sürücülerinin can güvenliği için yaptığı eylemlerin sunuş biçimi de bir hayli ilginç olabiliyor. İzmir'de belediye otobüsü şoförlerinin bisiklet sürücülerini sıkıştırması ve bu nedenle yaşanan kazayı protesto eden bisiklet sürücüleri 'bir grup' olarak niteleniyor. Hürriyet Gazetesi 'nin Ege ekinde yayınlanan haberin başlığı “Bisikletçilerden ilginç eylem”[7].

Çağatay Avşar'ın katili halen bulunmuş değil, Avşar'ın ölümüne dair bulunan en güncel haber ise 2011 tarihli...

 

Dipnotlar

[1] Türkiye Trafik Kazalarını Önleme Derneği Genel Başkanı Hitay Güner'in açıklamasından alıntılanmıştır.   
http://www.ntv.com.tr/yasam/trafik-kazalari-neden-oluyor,cM0Ru_BaukmNC9qmIbTZuw 

[2] https://www.google.com.tr/search?q=trafik+canavar%C4%B1&oq=trafik+canavar%C4%B1+&aqs=chrome..69i57j0l5.4812j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8#q=trafik+canavar%C4%B1&tbm=nws 

[3] http://www.haberler.com/soke-de-trafik-kazasi-1-olu-1-yarali-8452592-haberi/ 

[4] https://www.google.com.tr/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#tbm=nws&q=trafikte+bisiklet 

[5] http://www.hurriyet.com.tr/katil-sofor-iki-haftadir-kayip-15223938

http://www.sabah.com.tr/yasam/2010/07/03/arkadaslari_cagataya_carpan_araci_ariyor

http://www.radikal.com.tr/politika/avsara-carpan-surucu-kaskini-da-goturdu-1004471/ 

[6] http://www.hurriyet.com.tr/cagatay-in-olumu-cezasiz-kaldi-18219369

[7] http://www.hurriyet.com.tr/bisikletcilerden-ilginc-eylem-25597171

 

Medya Okumasında Yararlanılan Kaynaklar

http://www.birgun.net/haber-detay/cagatay-icin-pedalla-7389.html

http://www.mtbtr.com/haber/haber.asp?kayitno=2241

http://www.hurriyet.com.tr/cagatay-in-olumu-cezasiz-kaldi-18219369  

http://www.cyclingtr.com/bisiklet-triatlon-yuzme-atletizm/dostumuz-agatay-avsari-kaybettik-acimiz-byk.html

http://www.radikal.com.tr/politika/avsara-carpan-surucu-kaskini-da-goturdu-1004471/

http://www.radikal.com.tr/politika/avsara-carpan-surucu-kaskini-da-goturdu-1004471/

http://www.haberler.com/bisiklet-surucusune-carparak-olumune-neden-olan-2108463-haberi/

http://www.iha.com.tr/haber-lisansli-bisiklet-surucusu-kaza-kurbani-125800/

http://www.ankarahaber.com/haber/Ankara-da-Cagatay-Avsar-%C4%B1n-feci-sonu/66982

http://www.internethaber.com/sampiyonun-cenazesinde-bisikletli-protesto-262670h.htm

http://www.haber7.com/guncel/haber/557793-pedallar-cagatay-avsar-icin-dondu

http://www.haberartiturk.com/ankarada-faili-mechul-bisiklet-cinayeti-17624h.htm

http://www.sabah.com.tr/yasam/2010/07/03/arkadaslari_cagataya_carpan_araci_ariyor