Sözlük

 

Bisiklet, kimileri için çocukluğuna dair güzel anıları çağrıştıran, özgürlük hissine karşılık gelen; sıklıkla spor yapmak için ya da keyifli bir hafta sonu geçirmek için kullanılan bir araç. Kimileri için de bir yerden bir yere gitmeye yarayan motorsuz bir taşıt. Tıpkı araba, otobüs, motorsiklet gibi bir ulaşım aracı.

Bisikletlilerin, yakıt tüketmeme, düşük hıza sahip olma ve bu hıza kas gücüyle ulaşma, eğim ve hava şartlarına duyarlı olması; yaş, kondisyon gibi kişisel güce dayalı olarak hareket edebiliyor olma ve bir kaza durumunda zarar görme olasılıkları bakımından yayalar ile pek çok ortak noktası var. Bir başka ortak noktaları ise, trafikte pek çok hak ihlaline maruz kalmaları. Trafik her ne kadar “yayaların, hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleri” olarak tanımlansa da, Türkiye’de karayolları büyük oranda motorlu taşıtlar etrafında, onların refahı gözetilerek düzenlenmiş durumda.

Karayollarının yeniden düzenlenmesi, trafiğin yalnızca araçların oluşturduğu bir kaos hali değil, motorlu ve motorsuz taşıtlar ile yayalar için güvenli bir biçime dönüştürülmesi ve yeterli altyapının oluşturulması elbette zorluklarla dolu ve uzun bir iş. Bu altyapının desteklediği davranış biçimi, arabaları yolun sahibi, trafiğin diğer öznelerini ise ikincil bir unsur haline getirmekte. Ancak trafiğin farklı özneleri birbirlerini görmeye, gözetmeye başlarsa bisikletlilerin maruz kaldığı hak ihlalleri, can ve mal güvenliği riski azalmaya başlayabilir.

Bu sözlük, bir ulaşım aracı olarak bisiklete ilişkin bilginin, trafiğin farklı öznelerinin birbirini tanımasına ve bu tanışmanın yayalar, bisikletliler ve araçların birbirini gözetmesine vesile olacağı düşüncesiyle hazırlandı.

 

Bisiklet nedir?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre bisiklet; en çok 3 tekerleği olan ve üzerinde bulunan insanın adale gücü ile pedal veya el ile tekerleği döndürülmek suretiyle hareket eden motorsuz araçtır.

Bisikletin; günlük kullanım, yarış, çok amaçlı ya da dağ, gösteri ve akrobasi, tandem (çok kişilik) gibi kullanım amacına göre farklı özellikler gösteren çeşitleri vardır.
 

Elektrikli bisiklet:

Elektrikli bisikletlerin yaygınlaşmasıyla, kanundaki bisiklet tanımı da değişti, bisikletin kapsamı genişletildi. Azami sürekli gücü 0,25 KW’ı geçmeyen, hızlandıkça gücü düşen ve hızı en fazla 25 km/saate ulaştığında, pedal çevirilmediğinde gücü tamamen kesilen elektrikli bisikletler de, bisiklet kapsamında ele alınır.

 

Ne doğru ne yanlış?

 

Bisikletliler trafikte istedikleri kadar hız yapabilir - Yanlış

Bisikletlilerin trafikte çıkabileceği en çok hız, yerleşim yeri içinde 30 km/saat, şehirlerarası yolda 45 km/saattir. Otoyollarda ise bisiklet kullanımı yasaktır.

 

Trafikte geçiş üstünlüğü araçlara aittir - Yanlış

Araç sürücüleri kavşaklarda ve sağa dönüşlerde, kurallara uygun olarak geçiş yapan yayalara ve bisiklet yolundaki bisikletlilere yol vermeye mecburdur. Dönüş sırasında araç sürücüleri; yaya ve bisikletler için yeşil ışık yanmakta iken; yaya geçidinden ve bisiklet yolundan geçen yoksa veya yayalar uzakta iseler, yayaların ve bisikletlerin  geçiş haklarını  engellememek şartıyla, dönüşlerine devam edebilirler.

 

Sinyal verme halleri dışında bisiklet iki elle sürülmelidir - Yanlış

İki elle sürme zorunluluğu, sinyal verme halleri dışında, yalnızca motorlu bisikletler ve motorsikletler için geçerlidir. Bisikletlilerin, sürüş sırasında bir ellerinin direksiyonda bulunması yeterlidir.

 

Bisiklet kullananlar genellikle sosyo-ekonomik seviyesi yüksek olan kişilerdir - Bilinmiyor

Bisiklet kullanımı eğim, iklim, mesafe, kullanıcının gücü, trafik koşulları gibi pek çok etkene bağlı. Bu etkenler doğrudan gelir seviyesiyle alakası değilse de, bisiklet kullanım sebepleri gelir seviyesine göre değişiklik gösterebilir. Örneğin pek çok işçi, mülteci; gündelik ihtiyaçlarını karşılamak için bisiklet kullanabilirken, gündelik hayatında araba kullanan insanlar bisikleti spor maksadıyla kullanabilir. Başka ülkelerde bu argümanı karşılayabilecek verilerden yola çıkarak ancak tahminde bulunulabilir, ya da izlenimlere dayanılabilir. Ancak Türkiye için, bu argümanın doğruluğuna ya da yanlışlığına ulaşabilmek için yeterli veri bulunmamakta ya da bu veri tutuluyorsa da ulaşılamamaktadır.

 

11 yaşını doldurmuş herkes bisikletle trafiğe çıkabilir - Doğru

Bisiklet sınıfına giren tüm araçlar, Trafik Kanunu’nun 37. maddesinde düzenlendiği üzere, 11 yaşını doldurmuş herkes tarafından trafikte kullanılabilir.

 

Bisiklet şehir içinde yalnızca bisiklet yolunda sürülür - Yanlış

Bisiklet yolunun olmadığı tüm cadde ve sokaklarda bisiklet yolun sağ şeridini kullanma hakkına sahiptir. Bu, Karayolları Trafik Kanunu’nun 66. Maddesinde düzenlenmektedir.

 

Bisikletliler karayolunun sağ şeridinde yan yana gidemez - Kısmen yanlış

Karayolları Trafik Kanunu 66. Maddesi’ne göre, Karayolunda yan yana gidebilecek bisiklet sayısı 2’dir. Ancak 2 den fazla bisikletin yan yana sürüş yapması yasaktır.

 

Bisikletle trafiğe çıkmak için ehliyet gerekir - Yanlış

Her ne kadar 2011’de aksi yönde girişimlerde bulunulsa da, 2016 itibariyle bisiklet sınıfına giren araçların trafikte kullanılması için ehliyet gerekmez. Bisiklet sınıfına girmeyen elektrikli bisikletlerin kullanımı ise Trafik Kanunu’nda 12 Temmuz 2013’da yapılan değişiklikle, A sınıfı ehliyeti gerektirmektedir.

 

Türkiye’de bisiklet kullanımı yaygın değildir - Doğru

İstanbul Ticaret Odası’nın hazırladığı bir rapora göre 2004 yılında bisiklet kullanımı uzakdoğu ülkelerinde %60lara, AB ülkelerinde ortalama %14 - ki bu oran Hollanda, Almanya ve Fransa’da ortalamanın oldukça üstünde -, Türkiye’de yine aynı tarihte %2-3 dolaylarında seyrediyordu. 2004 yılından 2016’ya dek kullanım oranının artması sonucuna, ulaşmak için bisiklet sektörünün büyüme rakamlarına bakılarak ulaşılabilir: Yalnızca 2014 yılında 1.3 milyon adet bisiklet satılmıştır, sektöredeki büyümenin ise %10 olduğu ifade edilmiştir. İnternetten satış yapan bir internet sitesi ise, bisiklet satışının her yıl %30 arttığını açıklamıştır. Bu satışların yüzdeleri arasında şehir - yol bisikletleri bulunmaktadır. Her ne kadar bisiklet satışında artış olsa da, bunun bisikletin trafikte kullanımına ilişkin bir bilgi bulunmamaktadır.

Bisiklet kullanımının ne kadar yaygın olduğu bilinmese de, Türkiye’deki bisiklet yollarının azlığı yine bu konuda fikir vermektedir. Türkiye’deki toplam karayolu uzunluğu 01.01.2016 itibariyle 66 bin 437 kilometreyken; Konya, Kayseri, Bursa, İstanbul, Muğla, İzmir, Antalya, Kocaeli’nde bulunan bisiklet yollarının en uzunu 223 kilometredir ve Konya’da bulunmaktadır. Sadece düz olmasıyla değil, bisiklet yollarının çokluğulya Türkiye’nin en yoğun bisiklet kullanılan şehri olan Konya’da, hane başına ortalama iki bisiklet düşmekte, Konya’daki toplam bisiklet sayısı ise 800.000’i bulmaktadır.

Bu sayılar doğrudan Türkiye’deki bisiklet kullanımının ne kadar yaygın olduğunu belirtmese de, toplam karayolunun bisiklet yoluna oranı, 2004 yılının istatistikleri, yetkililerin benzer yöndeki açıklamaları bisiklet kullanımın yaygın olmadığına işaret etmektedir.