Hafıza kayıtlarının nasıl oluşturulduğunu anlatan bu rehber, her bir içerik tipi için ayrı ayrı hazırlanmış mini rehberlerden oluşuyor. Farklı içerik tiplerinin hikayesini anlatmak ve bu içerik tipinin neden var olduğu, neyi amaçladığı, nasıl üretildiği, nasıl geliştirilebileceği gibi sorulara cevap verebilecek şekilde tasarlanmaya çalışıldı.

Hafıza Kaydı kendi hafızasını kayıt altına almasa olmazdı. Hafıza Kaydı tutmak isteyen gönüllülere, bu platformun işleyişini merak edenlere ya da farklı içerik tiplerinin kullanımlarına dair bilgi edinmek isteyenlere katkı sunması dileğiyle...

Nasıl bir içerik?

'Hikaye' içerik tipi; “hâlâ uzun içerik okurum” diyenler için var. Bu içerik tipinde olayların anlatısı mümkün olduğunca detaylı ve bilinmeyen yönler ve arka planı da içerecek şekilde aktarılıyor. Hikaye içeriğinin ana taslağı ilgili içerik editörü tarafından kaleme alınıyor ancak tüm diğer editör ve kullanıcılar tarafından değiştirip dönüştürülebiliyor. Eklemeler, çıkartmalar, düzeltmeler hiçbir zaman bitmiyor. Bu nedenle hikayeyi okuyanların bildiklerini, düşüncelerini Hafıza Kaydı'na iletmeleri ve anlatının derinleştirilmesine katkıda bulunmaları önemli.

 

Hikaye Yazım Aşamaları

  • Ön Araştırma:

    • İnternet

    • Kütüphane

    • Tanıklıklar

    • Uzman görüşleri

    • İnternet üzerinden çağrı/duyuru

  • Yazım Aşaması

    • Dil tercihi, 

    • Olay anlatısı çerçevesi ve olay anlatısı

    • Fotoğraf/görsel seçimi

    • Web uyumlu biçime getirme

  • Ekip içi Tartışma

    • İkinci tur araştırma

    • Aktarılan bilginin doğrulaması

    • Dil ve üslup tartışması

    • Siyasi tutum

    • Diğer içerik tipleriyle ortaklaştırma

  • Güncelleme

    • Hikayeye eklemeler, düzeltmeler yapma

    • Yıllık bazda hikayeyle ilgili gelişme ve bağlantılı olayları takip


 

Yapılacaklar Listesi

  • Ön Araştırma: Ele alınan olayla ilgili temel bilgileri gözden geçirmek için internette tarama yapılır. Kütüphaneden kaynaklar araştırılır. Hafıza Kaydı ilk taslak toplantısında, taslak araştırma diğer içerik tiplerinin editörleriyle paylaşılır. Drive dosyasında toplanan dokümanlar herkes tarafından gözden geçirilir. Tanıklık alınabilecek kişiler belirlenir, iletişime geçilir. Gazeteci, akademisyen vb. uzmanlık alanlarından konuya ilgi duyabilecek insanlara sorular yöneltilir. Çıkılan internet duyurusuyla, ele alınacak dosyanın hangi tarihte yayına çıkılacağı söylenir ve katkıda bulunmak isteyenlerle iletişime geçilir.

  • Yazım Aşaması: Yazım dili editörün inisiyatifindedir ancak mümkün olduğunca olayın tamamını aktarmaya, kritik noktalarını öne çıkarmaya çalışan ve editörün duygularına, siyasi angajmanına mesafe koyan bir dil benimsenmelidir.

Hikayenin diğer içerik tiplerinden farkı, internet kullanıcıları arasında uzun yazı okuyabilenlere hitap ediyor olmasıdır. Bu nedenle, yazım aşamasında ayrıntıların atlanmamasına ve nitelikli bilginin kapsamlı şekilde anlatılması önemlidir. Hikaye olayla doğrudan/dolaylı bağı bulunan insanların hassasiyetlerine saygı gösterecek detaylandırma seviyesinde aktarılmaya çalışılır. Aynı nedenle, her noksan/yanlış veri/bilgi/anlatı okuyucu düzeltmelerine açıktır.

Fotoğraf seçimi için mümkünse fotoğraf editörleriyle bir arada çalışılır. Fotoğraflar anlatıyı bütünleyen nitelikte olmalıdır. Yazı ve görsel dengesi açısından 2-3 paragrafta bir fotoğraf/görsel kullanımı idealdir. Fotoğrafların teyidi, en kritik meselelerden biridir. Arşiv ve kaynak gösterme sistemindeki yanlışlar ve internet kopyala-yapıştır içeriğinin fazlalığı yüzünden seçilen fotoğraflara dikkat edilmelidir.

  • Ekip İçi Tartışma: Hafıza Kaydı ikinci taslak  toplantısına kadar, hikayenin ana gövdesi ve kullanılacak materyaller ekiple dijital ortamdan paylaşılır. Diğer editörler araştırmaları sırasında hikayeye fayda sağlayabilecek verilere ulaşmışsa, bunların tamamı taranır ve hikayeye yerleştirilir. Hikaye editörünün öne sürdüğü veri ve bilgiler ekip tarafından teyit edilir. Özellikle rakam ve isimlerin, diğer içerik tiplerinde aktarılan bilgilerle uyumlu olmasına dikkat edilir. 

Hikaye editörünün dili, vurguları üzerine tartışma yürütülür. İçerik, herkesin mutabık olduğu bir üsluba kavuşunca son halini alır. Dosyanın çıkacağı günden bir gün önce, hikaye sayfaya yüklenir. Sitedeki görünümü, hem tarayıcı (Chrome, Mozilla…) hem de işletim sistemi (Mac, Windows) farklılıklarına uygun şekilde gözden geçirilir. Hikayenin her türlü araçtan pürüzsüz şekilde okunabilmesi sağlanır.   

  • Güncelleme: Hafıza Kaydı’nın her hikayesi, tüm editörlerin aklının bir köşesinde durur. Dosya ele alındıktan sonra meydana gelen bağlantılı olaylar, hikayeye veya diğer içerik tiplerine eklenir. Ayrıca, internet kullanıcılarının değişiklik önerileri veya tanıklık anlatıları, hikayenin sürekli biçimde dönüşmesini sağlar.
421323254_33740.jpg

  

Neden Var?

Hafıza Kaydı 'fotoğraflar' içerik tipi, fotoğraflar belge niteliğinde kanıt sundukları ve hem yazılı anlatıları destekler nitelikte oldukları hem de görsel anlatı güçleri için oluşturulmuştur. Fotoğraflar, olaylara, olayın kişilerine, olayların yaşandığı mekanlara dair farklı ipuçları; hikayeye dair güçlü tasvir öğeleri barındırırlar. Fotoğraf seçkilerinin sözcüksüz anlatıları çoğu zaman yazılı anlatılardan daha kuvvetli olabilir. Ayrıca fotoğraf seçkisinin; harita, yazılı belge, çizim ve benzeri içerikle desteklenmesi de olayla ilgili tamamlayıcı öğeleri gözler önüne serer.

Fotoğraflar içeriği aynı zamanda: I- Ele alınan olayla ilgili dijital araçlar kullanılarak, yayınlanmamış görsel malzemeye ulaşma, II- Kaynağı belirsiz fotoğrafların kaynaklarını bulma, III- Görsel malzemenin görünürlüğünü arttırma amacı taşır.    

 

Fotoğraf Seçkisi Oluşturma

  • Fotoğraf seçkisinde bir hikayeyi anlatmak için 12 ile 15 arası fotoğraf bulunur. Fotoğrafların zenginliğine göre, sayı aşağı çekilebilir; ancak çok özel bir nedeni (hiç yayınlanmamış bir koleksiyonun varlığı gibi) yoksa maksimum sayının üzerine çıkılmamalıdır.

  • Fotoğraflar bir arada, yani bir bütün halinde bir hikaye anlatıyor olmalıdır.

  • Fotoğrafın çözünürlük kalitesinden çok, hikayeyi aktarabilme kapasitesine dikkat edilmelidir. Sanatsal değeri ön plana çıkan fotoğraflar, kültür-sanat içeriğinde paylaşılabilir.
  • Her fotoğrafın anlatılan olaya ait olduğu teyit edilmelidir.

 

Araştırma Süreci

Diğer içerik tiplerine benzer biçimde fotoğraflar da ilk olarak, internet taramasıyla bulunur. İnternetten bulunan verinin kaynağı varsa, fotoğrafın doğruluğu teyit edilir. Yoksa, sahibine ulaşılmaya çalışılır. Dijital araçlarla teyit alabilmek için her mecranın izleyebileceği yöntemlerden bazıları şunlardır:

  • Google Görseller. Fotoğrafı ya da bulunduğu url'yi yükleyerek fotoğrafın daha önce nerede ve hangi içerikle bağlantılı olarak kullanıldığı öğrenilebilir.

  • Tineye.com sitesi, görsellerin ilk olarak nerede ve nasıl kullanıldığına ulaşılabilecek bir arama motorudur.

  • Fotoğrafın meta-dataları da doğrulama için önemli bir ipucu özelliğini taşır, fotoforensics.com sitesi aracılığı ile fotoğrafın meta-data bilgilerine ve üzerinde oynanıp oynanmadığı bilgisine ulaşabilir.

  • Jeffery’s Exif Viewer görsellerin EXIF (Exchangeable Image File) bilgisini ortaya çıkaran online bir araçtır, regex.info/exif.cgi adresi üzerinden yapılacak sorgu sonrasında görselin tarih ve saat, kamera tipi ve bazı durumlarda GPS konumu gibi detaylara ulaşılmasını sağlar.

  • Konu hakkında daha ayrıntılı bilgi için Mehmet Atakan Foça'nın şu yazısı okunabilir.

 

İkinci aşamada, kütüphane- gazete arşivleri vb. fiziksel alanlar taranır. Alınan fotoğraflar, kaynağı ve tarihiyle birlikte dosyalanır. Anlatılan konunun geçtiği yere göre yerel gazete veya bireysel fotoğrafçılara ulaşılmaya çalışılır. Son olarak, olay anlatılarında adı geçen kurum, kişi veya mekanlara bakılarak, bunlarla ilişkili fotoğraflar bulunur. Hafıza Kaydı'nın henüz bir fotoğraf editörü yoktur, seçkiler dosya editörleri tarafından yapılmaktadır. 

Sonuç olarak ideal bir durumda, 

  1. Dijital alanın en büyük sorunlarından biri olan doğrulama sorunu, fotoğrafın şeceresi takip edilerek aşılmış olur.
  2. Fotoğrafın yanlış olaylara dair kullanımını yapan mecralara veya topluluklara, doğru bilgi iletilir.
  3. Hikaye/ haber içerik tiplerinde kullanılmak üzere tamamlayıcı görsel malzeme ortaya çıkarılmış olur.
  4. Gün yüzüne çıkmamış fotoğraflar, kullanıcılara ulaştırılır.
  5. İleride kullanılmak üzere hazır bir fotoğraf seçkisi, anlatılan olaya eğilmek isteyen araştırmacıların kullanımına sunulur.
  6. Tüm elemelere rağmen seçkide kullanılan fotoğrafların doğruluğuna dair şüphesi olan kullanıcılar, http://www.hafizakaydi.org/iletisim adresine ulaşıp, fotoğrafın doğru olan versiyonunu ilettiği takdirde, kolektif doğrulama prensibi de başarıyla çalışmış olur ve seçki güncellenir.

 

Neden Online içerik?

'Online içerik'; konuyu daha derinlemesine öğrenmek isteyenler için bir nevi çevrimiçi kaynakça olan içerik tipidir. Konuya ilişkin çevrim içi mecrada yayınlanmış makale, gazete arşivi, blog gibi içeriklerin yanı sıra çeşitli veri tabanlarının adresini içerir.

 

Nasıl?

Online İçerik, ele alınan konuyla ilgili araştırmalar ile eş zamanlı oluşturulur. Hafıza Kaydı toplantıları ve sonrasında dijital ortamda devam eden konuşmalarda konuya ilişkin kaynaklar ortak bir metin üzerinde toplanmaya başlar. Takvim yaprağının yayın gününden önce tekrar gözden geçirilir, kaynağa ilişkin bilgilendirici kısa notlar ve son erişim tarihi ile birlikte sunulur. Bugüne kadar online içeriği, Storify ve hafizakaydi.org adresi üzerinden yayınlama yöntemi kullanıldı. Ancak online mecrada içeriğin bir dizi farklı gerekçe ile yayından kaldırılması ile oluşturulmak istenen kaynakçanın bütünlüğünün bozulması, ilgili bilgiye erişim konusunda sıkıntı yaşanmasını da beraberinde getirdi. Bu nedenle bundan sonra oluşturulacak Online İçeriklerde, ilgili içerik hakkında ön bilgi, yayınlanan link ve erişim tarihinin yanı sıra, sayfanın .html'sinin kaydedilmesi, ekran görüntüsünün alınarak sunucuda saklanması, e-kitap vb. ürünler için de Hafıza Kaydı'nın bir online deposunun oluşturulması öngörülmektedir.

 

Online içerik örneklerinden bir kaçına göz atmak isterseniz: 14 Mart Emine Akçay ve 31 Mart Pippa Bacca

 

Neden Haber Metni?

Haber metni; ele alınan takvim yaprağının özellikle haber ağlarının rahatlıkla kullanmaları için ‘özet’ halinde üretilmiş bir içerik tipidir. Hikâyeye nazaran daha kısa, özetleyici ve kilit noktaları sunan bir metin olarak yazılır. Her haber metni gibi “ne/nerede/ne zaman/nasıl/neden ve kim/kimler” sorularının, yani 5N1K’nın cevabına kolayca ulaşmak için oluşturulur. Olayın başladığı tarih, neden başladığı, ne gibi bağlantılara sahip olduğu, nerede başlayıp nerede bittiği ve olay sırasında ve sonrasında olaya dair nelerin yaşandığını ele almak için gereklidir. Hukuki bir durum varsa, haber metnine de eklenir. Çoktan bitmiş bir olay değilse, fikri takibini yaparak güncellemek gerekir. Haber metni şu aşamalarla hazırlanır:

 

Yapılacaklar Listesi

  • Ön Araştırma: Ele alınan olayla ilgili temel bilgileri gözden geçirmek için ve konuya hakim olabilmek için İnternette tarama yapılır. Eğer üzerinden çok zaman geçmiş bir olaysa ya da daha detaylı araştırılacaksa kaynaklar kütüphaneden araştırılır. Mümkünse uzman görüşleri, haber taramaları ve tanıklık araştırmalarının yapılması gerekir. Tüm içerik tipleri gibi Hafıza Kaydı’nın ilk taslak toplantısında, diğer içerik tiplerinin editörleriyle paylaşılır.

  • Yazım Aşaması: Hikaye ile haber metninin birbirinden farklı bilgileri ele almaması için hikayeyle eşleşme yapılması gerekir. Editoryal  süzgeçte, eksik ve fazlalıklar bildirilir. Olayın, haber diliyle, 5N1K sorularının yanıtlarını içerir bir şekilde verilmesi gerekir. Kritik noktalar öne çıkarılır. Giriş, gelişme ve sonuç şeklinde bir olay anlatımı gerekir. Ulaşacağı kişilerin daha çok haberciler ve haber ağları olduğunu unutmamak gerekir.

  • Ekip İçi Tartışma: İkinci taslak Hafıza Kaydı toplantısına kadar, haber metni ekiple paylaşılır. Diğer editörler araştırmaları sırasında hikayeye fayda sağlayabilecek verilere ulaşmışsa, bunların tamamı taranır ve haber metniyle eşleştirilir. Haber metni, hikaye editörü ve ekip tarafından teyit edilen bilgilerle çelişmeyen bilgiler içermelidir. Olaya dair mahkeme kayıtları varsa araştırılır ve gerekli bilgiler eklenir.

  • Güncelleme: Hafıza Kaydı’nın metinleri yıllık bazda güncellenmektedir. Dosya yayınlandıktan sonra meydana gelen ilgili olaylar, haber metnine, hikayeye veya diğer içerik tiplerine eklenir. Gelişmeler takip edilir.

MEDYA OKUMASI NEDEN YAPILIR?

Medya okuması içerik tipi, incelenen olayın medyada nasıl yer aldığını ve nasıl yansıtıldığı üzerinden bir analiz yapar. İlgili medya yayınlarının dijital ve basılı arşivleri incelenir. Medya okuması yaparken, mümkün olduğunca farklı yayın organlarını taramak, incelenen olayın yaşandığı dönemin siyasal ve toplumsal yapısını kavramak açısından yol göstericidir. Bugünün dünle bağlantıları ve tekrar eden örüntüleri fark etmek açısından önemlidir.  Medya okuması içerik tipi aynı zamanda, ana akım medyanın olayları çerçeveleme ve aktarma pratiklerine bakarak, topluma olanın bitenin nasıl sunulduğunun bir analizini yapmayı hedefler. 

NASIL YAPILIR?

Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Mine Gencel Bek’in, eleştirel söylem analizi kuram ve araştırmalarından hareketle 'Haberi Okumak' dersi öğrencileri için oluşturduğu tabloya göre, medya okuması yaparken, yayınlarda, haberlerde, kaynaklarda metne dair incelenmesi ve sorgulanması gerekenler şunlardır:

  • Haber, başlık ve fotoğraflar arasında nasıl bir ilişki var?
  • Aynı sayfadaki farklı haber öyküleri arasında bir ilişki var mı? Sayfa düzeni nasıl? Kullanılan karakterler, fontlar, herhangi bir sembol, grafik renk var mı?

  • Nasıl bir dil kullanılmış? Günlük konuşma, popüler dil, ‘halkın sesi’?

  • Haberde nasıl bir ideolojik bakış açısı egemen? Seçilen sözcükler, anahtar kavramlar neler ve metin içinde ne kadar yoğun ve nerelerde (başlık, spot vb.) kullanılmışlar? Daha önce yazılan haberlerle bir paralellik içinde mi? Haberin belli bir perspektiften yazılmasının, analiz ettiğimiz haber özelinde önemi ne?

  • Bir konuda/olayda, her taraflara eşit mesafede mi durulmuş yoksa biri öne mi çıkarılmış? Olayın taraflarına söz hakkı tanınmış mı? Tanındıysa sözler nasıl yansıtılmış? 

  • Haberde doğal görülen, sorgulanmayan konular neler? Eleştirilen, olumsuzlanan konular neler? Bir önkabul, peşin hüküm, verili kabul etme durumu, kişiselleştirme var mı?

  • Haber kaynağı belli mi? Haberde bu nasıl belirtilmiş?

  • Haberde düşüncelerine başvurulan kişiler kimler? Bu düşünceler haberde nasıl ifade edilmiş? Hangi sözcüklerle (‘iddia etti’, ‘belirtti’) ve hangi noktalama işaretleriyle (kişilerin görüşleri tırnak işaretiyle mi verilmiş, doğrudan mı alıntılanmış) verilmiş? Nasıl özetlenmiş, bu görüşlerin sırası, oranı ne?

  • Haberde mesele/olayın katılımcıları nasıl tanımlanmış? (Örneğin: ‘terörist’, ‘bebek katili’) Genelleştirme, abartma, belli özellikleri vurgulama söz konusu mu? Nasıl sıfatlar kullanılmış?

  • Haberde olayı kimin/kimlerin gerçekleştirdiği nasıl verilmiş? Aktif mi yoksa pasif mi verilmiş? Bunun önemi ne?

  • Haber konunun/olayın arkaplanı/tarihsel bağlamı kurulmuş mu? Nasıl kurulmuş?

  • Haber başla türlü nasıl yazılabilirdi? Habere konu olan olaya başka nasıl bakılabilirdi?

 

Hafıza Kaydı medya okuması içeriğinin ideal olarak bu sorulara yanıt verecek şekilde hazırlanması planlanır. Özellikle, haberlerde nasıl bir dil kullanıldığı, kimin sesinin yükseltildiği, kimin sesinin kısıldığı; haberde düşüncelerine başvurulan kişiler ve düşüncelerinin ifade ediliş tarzı sorgulanır. Bu sorgulamalar sırasında ulaşılan yanıtlarla genel bir izlenim yazılır. Medya okumasında, ilgili dosyaya dair haberlerde öne çıkan eksiklikler de vurgulanır.

 

Ön Araştırma: Arşivler

Hangi olayın, hangi konunun ne şekilde araştırılacağı ve özellikle tarama yapılırken hangi tarihli yayınlara bakılacağı önden tespit edilmelidir. İncelenecek takvim gününü içerecek şekilde ilgili tarih aralığında bütün bir haftanın taranması, olaya dair gelişmelerin takip edilmesi ve sonradan çıkan haber ve yorumları yakalamak açısından önemlidir. Olayın öncesinde yaşananların taranması da olaya zemin hazırlayan diğer olayların takibi için ve olayın yaşandığı tarihte zamanın ruhunu, o zamanın perspektifini kavramak konusunda önemli olabilir. Olay yaşandığı tarihte ve sonrasında nasıl görüldü, nasıl ele alındı? Daha sonra bağlantılı bir gelişme yaşandı mı? Kendinden önceki olaylarla bağlantıları var mı? gibi sorular her zaman sorulmalıdır.

Basılı arşiv taramasında hangi arşivlere bakılabilir? Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi, Tapu Kadostro Genel Müdürlüğü Arşivi, Vakıflar Arşivi, Şer'iyye Sicilleri, Meclis Arşivi, Milli Kütüphane, Atatürk Kitaplığı, İzmir Milli Kütüphane, üniversite kütüphaneleri ve her türlü dijital arşiv. Kamu ya da özel kurumların, yayın organlarının kendi belge ve bilgi birimlerinde tutulan arşivler de önemlidir. Bunların dışında belediyelerin arşivleri, her tülrü şehir arşivi, idari arşivler, noter arşivleri, dini arşivler, kişisel arşivler, ekonomik arşivler, ikonografik arşivler, fotoğraf ve film arşivleri ile sanat arşivleri de düşünülebilir. 

 

Araştırma Süreci

Kütüphane arşivleri, özellikle de Milli Kütüphane arşivleri döneme dair tüm gazetelerin yayınlarını incelemek için en uygun seçenek. Gazetelerin büyük kısmının kurulduğu ve düzenli yayına geçtiği 1930-39 yılından itibaren olan yayınlara kütüphanenin arşivlerinden ulaşılabiliyor. Ayrıca 1925’lerden itibaren de yayınların büyük kısmı latin alfabesiyle yayımlanıyor. 

Eğer Milli Kütüphane’den araştırma yapılacaksa üye olmak araştırmayı kolaylaştırıyor, aksi durumunda misafir kartı ayda bir kereye mahsus kullanılabiliyor. Misafir kartıyla süreli yayınlarda sadece 6 yayın incelenebiliyor. Bu durum, aynı kaynağın birden fazla yayınını incelemek için de geçerli. Kütüphaneye üye olursanız arşiv katına çıkarak, daha fazla yayın incelenebiliyor. Yayınlar iki türde arşivleniyor. MF, yani basılı arşiv ve DVD arşivi. Bazı yayınların 2008-2011 DVD arşivi bulunuyor. Bunların fotoğrafı çekilebilir, kütüphaneden alınacak DVD’lere yüklenebilir ya da mikrofilmle çıktısına ulaşılabilir. Ayrıca hafta sonu için talepte bulunabilir ya da Milli Kütüphane’nin web sitesi üzerinden istekte bulunulabilir.

Hafıza Kaydı medya taraması araştırma sürecinde gazetelerin dijital arşivlerini de kullanıyor. Cumhuriyet’in arşivine dijital ortamda 1930’dan itibaren ulaşmak mümkün. Milliyet’in dijital veri tabanında da 3 Mayıs 1950 ile 31 Aralık 2007 tarihleri arasındaki arşivine ve günümüze ulaşılabiliyor. Hürriyet’in 1998 yılından itibaren arşivleri web sitelerinde mevcut, ayrıca “arşivde bugün” kısmıyla birlikte 1956’dan itibaren her 10 yıldaki manşetleri okuyucuya sunuluyor. Ayrıca, gazeteler.ankara.edu.tr adresinden 1923 ve öncesindeki gazetelerin bir kısmına ulaşmak mümkün. 

 

Milli Kütüphane’den ulaşılabilecek bazı süreli yayınlar ve tarih aralıkları:

Hakimiyeti Milliye - 1915

Yenigün - 1918

Halkın Sesi - 1924

Cumhuriyet - 1924/günümüz

Ulus - 1929/1990

İkdam - 1929/1930

Milliyet - 1929/günümüz

Evrensel Ay 1931-1935

Cugeton (Dalgacı) 1909- 1931

L'Aurore 1908-1922

Le Jeune Turc 1908-1918

Le Journal d'Orient  1917-1971

J La Nasion 1919-1923

La Gazzette 1923-1924

La Boz de Oriente (Doğu'nun Sesi) 1931-1939

Şabat (Cumartesi) 1947-1950)

La Luz (Işık) 1950-1953)

El Tyempo (Zaman) 1957-1959

La Luz de Turkiya (Türkiye'nin Işığı) 1953-1955

La Vera Luz (Gerçek Işık) 1953- 1972  

Salom (Selam Barış)  1947-günümüz

Agos - dijital arşiv 2008

Kültür Sanat İçeriği

Sanatın, tarihe, siyasete, toplumsal gelişmelere teğet geçen değil, aksine hayatın tümünde belirleyici, dönüştürücü etkisi olan bir deneyim bütünü olarak ele alınması sonucu ortaya çıkan içerik tipi. Bu içerik tipi ile, oluşturulan dosyalarda aktarılan toplumsal ve tarihsel belleğe kültürel bir boyut eklemek ve belleğin oluşumunda sanatın oynadığı rolü görünür kılmak hedefleniyor.

Kültür / Sanat içeriği oluştururken şu yöntemler izleniyor:

  • Seçilen takvim yaprağı ile ilgili roman, öykü, şiir, şarkı, film, dizi, resim, heykel, oyun gibi sanat eserlerinin araştırılması,

  • Konuyla ilgili gerçekleştirilmiş sanat etkinliklerinin araştırılması, taranması,

  • Var olan eserlerin ya da etkinliklerin seçilen takvim yaprağının kendisiyle ya da bağlantılı olaylarıyla ilgisi üzerinden bir seçki yapılması,

  • Araştırma tamamlandıktan ve sanat içeriğine dahil edilecek eser ya da etkinlik kararlaştırıldıktan sonra; kısa bir bilgi metni ile sunulan sanat içeriğinin incelenen olayla bağlantısının ortaya konulması. Bu kısa metnin ötesinde bağ kuran çalışmalar da yapılabilir. Sanat içeriğinde yer alacak olan eser bir kitap ise örneğin, konuyla ilgili kısımlarından alıntı yapılabilir ya da kapak yazısı paylaşılabilir ya da yazarı ile bir söyleşi gerçekleştirilebilir. 

Pek çok diğer içerik tipi gibi Kültür/Sanat içeriği de hiçbir zaman tamanlanmış değildir. Konuyla ilgili yeni her eserde ya da etkinlikte eklemeler, düzeltmeler yapılabilir. 

 

TANIKLIKLAR İÇERİĞİ NEDEN VAR?

Hafıza kayıtları tutarken başvurulacak en önemli kaynaklardan birini tanıklıklar oluşturuyor. Tarih bilgisi yalnızca geçmişte ne olduğuyla değil, aynı zamanda geçmişin nasıl yazıldığı ve bugün nasıl hatırlandığıyla ilgili olduğu için, geçmişte yaşanan herhangi bir olayın tanığı tarafından aktarılan bilgi oldukça önemli hale geliyor. Tanık, geçmiş ve bugünü buluşturuyor, tarih ve hafızanın nasıl birbirini tamamladığını açıkça gösteriyor. Hem geçmişin bilgisini üretiyor hem de geçmişin bugün üzerindeki etkisini yansıtıyor. Görece uzak bir geçmişte gerçekleşmiş ve tanıklarının artık hayatta olmadığı olayların bugün ile ilişkisini, bugündeki izlerini ve etkilerini ise ikinci ya da üçüncü kuşak tanıklar üzerinden anlamak mümkün olabiliyor. 

Tanıklık, yaşanılanların bireysel ve gündelik düzlemde bilgisini sunmanın ötesinde ortaklaştırıcı bir nitelik de taşıyor. Bu tanıklıklar sayesinde, yüzleşilemeyen, adalet talebinin cevap bulmadığı olayların konuşulması mümkün olabiliyor. Hem tanık hem de bu içeriğin okuyucusu kendisiyle benzer deneyimi paylaşan diğer insanlarla duygudaşlık kurabiliyor, kendini ortak bir hikayenin parçası olarak düşünebiliyor. Tanığın hikayesinin diğer tanıkların hikayeleriyle buluşarak büyük olay anlatısına karışması, tanığın geçmişte yaşadığı olayın kendinden sonraki kuşaklara etkisi ve yaşananların bugüne yansımalarını görünür kılmak hafızanın toplumsallaşması ve ortak hikayenin kurulması için çok önemli. Hafıza Kaydı’nın ortaya koyduğu amaçlardan biri de bu ortak hikayenin kurulması. Hafıza Kaydı bu alandaki çalışmalarına giderek daha fazla ağırlık vermeyi hedefliyor.

Tanıklıklar içeriği: 1- Bireysel ve gündelik deneyimlerden, yaşanmışlıklardan, izlerden ve etkilerden yola çıkarak bunların genel olay anlatısı içerisindeki boşlukları doldurmasını, anlatılamayanın anlatılmasını, ve o olayın bugün kendini nasıl yeniden ürettiğinin görülmesini mümkün kılıyor. Böylelikle, hafıza ve tarih arasındaki boşluğu gidermeye yönelik bir adım atmış olmayı amaçlıyor. 2- Hesabı sorulamayan ve hala yüzleşilemeyen olayların bugüne yansımalarını, insanların bu olaylarla baş etme ve yaşamayı sürdürme biçimlerinin kayıtlarını tutmayı amaçlıyor. 3- Yaşanan olayların sonraki kuşaklardaki etkilerinin izlerini sürmeyi hedefliyor. 4- Toplumsal şiddetin her anını ifşa etmeyi ve böylece okuyucuların, geçmişi tanıkların anılardan (yeniden) keşfetmesini sağlamayı hedefliyor.

 

NASIL YAPILIYOR?

Tanık kimdir, sorusunun yanıtı bu içerik için hayati bir öneme sahip. Tanık toplumsal şiddetten doğrudan zarar görmüş ve bu yüzden sesi en az duyulan “mağdur”lar olabileceği gibi şiddetin failleri, şiddete kayıtsız kalanlar ya da onların çocukları, torunları olabiliyor. Hafıza Kaydı hem farklı tanık profilleri hem de farklı tanık kategorileri arasındaki farklılıkları gözeterek, tektipleştirme yapmadan ve insanları çeşitli kimliklere sabitlemeden bilgi derlemeye çalışıyor. Tanıklara nasıl ulaşılıyor?

1- Tanıdıklar ve sivil toplum ağları aracılığıyla: Olaylara dair bilgi toplama ve kaynak taraması yapıldıktan sonra hangi profildeki insanlara ulaşmak istenebileceğine dair bir fikir oluşuyor. Arkadaşlardan ve sivil toplum ağlarından yardım isteniyor (Çorum dosyası).

2- Olay üzerine çalışanlar aracılığıyla: Yararlanılan kaynakların, kitapların, makalelerin yazarlarına ulaşarak Hafıza Kaydı ve yaptığı çalışmalar anlatılıyor ve yardımları isteniyor (Çorum ve Ankara Yangını dosyası).

3- Mevcut dijital içerik tanıklık kategorisi altında yeniden yayınlayarak: Ekşi Sözlük’ün son 15 yıl için değerli bir tanıklık alanı olduğu rahatlıkla söylenebilir. Örneğin 2 Şubat takvim yaprağı için Zümrüt Apartmanı dosyasını yaparken bu mecradaki şu tanıklık hikayenin içerik tipini de belirlemişti.

4- Basılı olarak yayınlanmış tanıklıkları dijital ortama aktararak: Bu yöntemle şu ana kadar 1980 Çorum Olayları’na ilişkin Çorum Gazetesi’nde yayınlanan tanıklıkları web sayfasından paylaşıldı. Ancak karşılaşılan benzer örnekler için de kayıt tutuluyor. Bizzat tanıklar tarafından yazılan ya da tanıklarla görüşmeler içeren kitaplar ise ilgili olayın kaynakçasının listelendiği “referanslar” içerik tipi altında paylaşılıyor.

5- İnternet üzerinden tanıklara çağrı yaparak: Tanıklığa ihtiyaç duyulan dosyalarda sosyal medya aracılığıyla İnternet üzerinden açık çağrı yapılıyor. (Zümrüt Apartmanı dosyası, Çorum dosyası).

6- Hafıza mekanları üzerinden kurulan bağlantılarla: Örneğin 1916 Ankara Yangını dosyasında o dönemde yanan okul binasının restore edilmiş hali olan Azize Teresa Kilisesi’ne gidildi ve kilisede görevli Peder Alexis ile tanışılıp, görüşüldü. 

7- Tanıkların da Hafıza Kaydı’na ulaştığı zamanlar oldu. Dosyayı paylaşıma açtıktan sonra kendi yaşadıkları üzerinden Hafıza Kaydı ile iletişime geçen insanların anlattıklarından faydalanıldı (Ankara Yangını dosyası).

 

Tanıklarla yüz yüze görüşmeler nasıl yapılıyor? Randevulaşılan yer ve saatte buluştuktan sonra, görüşmeye giden kişi tanığa kendini ve Hafıza Kaydı’nı anlatıyor. Sonrasında, söz konusu olayın neden çalışıldığı, olaya nasıl bir çerçeveden yaklaşıldığı kısaca anlatılıyor. Görüşmenin yaklaşık olarak ne kadar süreceği, verdikleri bilgilerin nerede, nasıl ve hangi bağlamda kullanılacağı ve ortaya çıkan içeriklere nerelerden ulaşılabileceğine dair bilgi vermek tanığın hazırlanması açısından önemli. Bunlara ek olarak, görüşme boyunca hangi soruların yöneltileceği ve bu soruların neden önemli olduğuna dair kısa açıklamalar yapmak görüşmenin gidişatını kolaylaştırabiliyor; çünkü insanlar hikayelerinin neden önemli olduğunu kavradıklarında daha paylaşımcı olabiliyorlar. Ancak bu noktada aşırı açıklama yapmak, tanığı cevapların niteliği konusunda strese sokabileceğinden ya da konuşmanın kendi akışı içerisinde ortaya çıkması muhtemel zengin yan anlatıları baştan engelleyebileceğinden dikkatli olmakta fayda var.

Soruların tanığın cevabını etkilemeyecek şekilde herhangi bir yargıdan arındırılmış olması çok önemli. Tanığın kendi deneyimini derlemek esas olduğundan, görüşme sırasında tanığa  mümkün olduğunca az müdahalede bulunulmalı. Yapılanın görüşmenin bir tartışma mecrası olmadığının her zaman hatırlanması gerekiyor. Aynı şekilde, kişisel duygu ve düşüncelerin tanığa yansıtılmamasına özen gösterilmeli. Sorular genelden ve basitten, özele ve daha zora doğru sıralanırsa görüşme daha verimli oluyor. Özellikle açılış sorularında, tanığın kolaylıkla yanıt verebileceği nezaket soruları ve genel sorular ile başlamak konuşmanın akışını olumlu etkiliyor. Görüşme sırasında tanığı etkin bir şekilde dinlemek ve gerektiğinde cevaplardan, konuyu çok dağıtmayan yeni sorular çıkarabilmek görüşmenin içeriğini zenginleştirebiliyor. Görüşme sırasında çok kısa yanıtlar veren tanıkları rahatlatacak birkaç yöntem var. Tanığın kendini olaydan soyutlayıp karşılaştırma yapmasını sağlayacak şekilde benzer olaylar hakkında ne düşündüğü sorulabilir ya da o ana kadar söyledikleri “eğer doğru anladıysam” formülü üzerinden kendisine aktarılıp, görüşmeyi yapan kişi konuşurken tanığın kafasındakileri toparlaması için bir alan yaratılabilir. Tanıklar görüşme sırasında belirgin bir rahatsızlık sergilemeye başlarlarsa görüşmeyi durdurup kısa bir ara verilebileceğini ya da daha sonra devam edilebileceğini belirtmekte fayda var.

Kapanış aşamasında, tanıklara söylemek ya da eklemek istedikleri bir şey olup olmadığını sormak, teşekkür etmek ve iletişim bilgisi bırakmak da çok önemli. Görüşme sırasında hatırlayamadıkları konuları hatırlarlarsa, tekrar görüşmek isterlerse ya da ortaya çıkan içerik ile ilgili rahatsızlıklarını aktarmak isterlerse görüşme yaptıkları kişiye her zaman ulaşabileceklerini bilmelerinde fayda var.

 

Tanıklığın kaydedilmesi konusunda, bazı tanıklar not alınması konusunda bile rahat hissetmeyebiliyor. Bazı tanıklar ise isimlerinin, kimliklerinin gizli kalmasını ve söylediklerinin anonim kalmasını tercih edebiliyorlar, sadece anlatmaya gönüllü oluyorlar. Kalemle not almak, not çıkarma amaçlı ses kaydı almak, yayın amaçlı ses kaydı almak, fotoğraf çekmek, videoya almak gibi konuların her biri için tanığın izni ve onayına başvuruluyor. Basit bir ses kayıt cihazı bulundurmak yanlış anlamaları engellemek ve aktarımda daha sonra hata yapmamak açısından her zaman önemli olabildiği için tanığa bunu açıklayarak izin almayı denemek işe yarayabiliyor.

 

Tanıklığı yazarken tanığın anlattığı hikayeye sadık kalmak en önemli meselelerden biri haline geliyor. Basit bir sadeleştirme, tekrarlardan arındırma ve redaksiyon ile yayın mümkünse, ilk önce bu yapılıyor. Kısaltma ve diğer tanıklıklarla beraber kullanma söz konusu ise, söylenenlerden herhangi bir şeyin bağlamından kopartılıp başka bir bağlamda kullanılmamasına dikkat ediliyor. Özellikle video ya da ses kaydı kullanırken tanığın söylediklerinin tanığın genel anlatısının ruhuna uygun şekilde yansıtılmasına özen gösteriliyor. Hafıza Kaydı’nın yayınladığı içeriği kullanacakların da aynı hassasiyetleri paylaşmasını umuluyor.

Tanıklıkların, özellikle de söz konusu olayın mağdurlarının hassasiyetleri Hafıza Kaydı’nın olaya dair ürettiği diğer içerik tipleri açısından da belirleyici oluyor. Bu bilgi, hikayede kullanılan dilden, hazırlanan videonun ritmine ve infografikte kullanılan renklere kadar içeriğe nüfuz edebiliyor. Yayında yer almayan tanıklıkların da içeriğe yansıması bu şekilde söz konusu olabiliyor. 

Hafıza Kaydı tanıklara gitmeden önce söz konusu olaya dair araştırma ve kaynak taramasını tamamlamış olduğu için, görüşmecilerin olaya dair anlatılarının genel doğruluğuna dair bir şüphe oluştuğu anda görüşme esnasında ek sorular sorarak kontrol etme şansı buluyor. Ancak ayrıntılar ve kişisel hikayeler düzeyinde doğrulama çoğu zaman mümkün olamayacağından tanığın beyanı gerçek kabul ediliyor ve bu içerikten sadece başka mağduriyetler yaratabilecek, doğrulanması mümkün olmayan ithamlar ve hedef gösterme kategorisine girebilecek nefret söylemi unsurları ayıklanıyor. Hafıza Kaydı gerçekliği konusunda şüphe duyduğu bilgileri yayınlamıyor. Ancak zaman içinde bu şüpheler ortadan kalkacak olursa tanıklık dosyalarının güncellenebilmesi her zaman mümkün.


     Yorumlarınız, ekleme ya da düzeltme önerileriniz için Hafıza Kaydı ile iletişime geçin.

Yükleniyor...

REFERANSLAR NEDEN VAR?

Referanslar içerik tipinde,  konuyla ilgili kitap ve makalelerin listelerinin tam künyelerinin çıkartılması ve kaynakça formatında yayınlanması sağlanıyor. Olaya/dosyaya ilişkin referansların yayınlanma amaçları:

1- Konu üzerine araştırma yapılmasını ve genel anlamda kaynağından bilgi edinme pratiklerini teşvik etmek.

2- Konu/olay üzerine araştırma yapanlara zaman kazandırmak.

3- Üretilen içerikler için yararlanılan kaynakçayı paylaşmak, yazılanlara referans vermek.

4- Yazılanın ötesinde bu alanda üretilen literatüre ve konuya/olaya dair erişilemeyen derinliklere işaret etmek.

5- Uzun dönemde, tüm kaynakçaları EndNote, Zotero gibi dijital platformlar üzerinden herkesle kolayca paylaşılabilir hale getirmek.

6- Uzun dönemde Hafıza Kaydı takipçilerinin erişilmesi zor, az bilinen ya da atlanan kaynakları Hafıza Kaydı'na iletiyor olmasını sağlamak.

 

NASIL YAPILIYOR?

Konuyla ilgili kaynakça taraması ilk aşamada internet üzerinden yapılıyor. Google üzerinden konu başlığı ile yapılan taramalarda çıkan kaynakça not ediliyor.

İkinci aşamada üniversite kütüphanelerinin web siteleri kullanılıyor. Burada yapılan kaynak arama sorguları sonucu çıkan kaynaklar da not ediliyor.

Üçüncü aşamada bir üniversite kütüphanesine bizzat gidiliyor, daha önce not edilen kaynakların bulunduğu raflara gidilip, kaynaklar elden geçiriliyor. İçerikleri daha detaylı inceleniyor ve konuyla ilgili nitelikleri netleştirilmiş oluyor. Bu aşamada ayrıca rafta kitabın yakınında bulunan (dolayısıyla aynı tasnif kriterleri içinde yer alan) konuyla ilgisi muhtemel kaynaklar da gözden geçirilmiş oluyor.

Dördüncü aşamada üniversitelerin üye olduğu ANKOS gibi akademik ağlar üzerinden dijital makale ve dergi veritabanları taranıyor ve konuyla ilgili makalelere ulaşılıyor.

Beşinci aşamada not edilen tüm kaynakçanın belli bir kaynak gösterme stil rehberine uygun olarak künyesi çıkartılarak bir referanslar listesi oluşturuluyor. Hafıza Kaydı, kaynak gösterme stilinde kendi melez sistemini yaratmış durumda ancak insanlar için kaynağın tam isminin yanı sıra; nerede, ne zaman, kim tarafından hazırlandığı ve basıldığı gibi erişimi kolaylaştıracak bilgilerin kolayca okunabilir ve anlaşılabilir olması temel ölçüt.

Son aşamada da bu liste www.hafizakaydi.org sitesi üzerinden paylaşılıyor.

Sonuç olarak bu içerik tipi ile, konu bazlı olarak literatürün eksikliği ya da boşlukları ortaya çıkabildiği gibi şişkinliği de ortaya çıkabiliyor. Belli alanda çalışan akademisyen/araştırmacı/gazetecilere dair bir bilgi de toplanmış olduğundan, uzmanlık alanlarına göre hafıza alanında çalışanların kategorizasyonu mümkün hale geliyor. “Bilmiyorsan aç bir şeyler oku” demeyi kolaylaştıracak malzeme hazır hale getirilmiş oluyor.

NEDEN BAĞLANTILI OLAYLAR İÇERİĞİ VAR?

Mesele hafıza kayıtları tutmak olunca hepsi birbiriyle iç içe geçmiş olan, birbirine benzeyen ve benzer zihniyet ve çözümsüzlüklerden beslenen çok şey var. Eğitimde 4+4+4 sistemine geçildikten hemen sonra okulunda boynuna lavabo düşüp ölen ana sınıfı öğrencisi Efe Boz ile, Ankara'da yolda yürürken metro inşaatı nedeniyle oluşan göçüğe düşüp çamurda boğulan Kadir Sevim arasında bir bağlantı var. 30 Temmuz 1943'teki 33 Kurşun olayı ile 28 Aralık Aralık 2011'deki Roboski olayı arasında çok büyük bir benzerlik var. 12 Eylül darbesinin ardından cezaevlerinde işkence gören solcular ve sağcılar arasında bir bağlantı var. 13 Mayıs 2014'te Soma'da ve 28 Ekim 2014'te Ermenek'te olan maden felaketleri ile 4-8 Ocak 1991'de Zonguldak'ta başlayan Büyük Madenci Yürüyüşü arasında bir bağlantı var. “Türban”a getirilen yasakla, alkole getirilen yasak arasında bir zihniyet bağlantısı var. 1938'de Dersim'de yapılanlarla, 1993'te Madımak Oteli'nde yaşananlarla, son 30 yıldır Kürtlere yapılanlar arasında benzer zulüm politikalarının damgası var. Soba zehirlenmelerinden ölenlerle, trafik kazalarında ölenler arasında tekrarlanan ihmallerin izi var. Bu nedenle Hafıza Kaydı, kayıtlarını tuttuğu her dosyada aslında tek bir olayı değil, onunla ilintili diğer olayları da listeliyor. Bir benzer olaylar listesi neden-sonuç silsilesini de kısır döngüleri de görmeyi kolaylaştırıyor. Bağlantılı olaylar içeriği:

1- Toplumsal belleğin katmanları arasında dolaşanların tam bir dökümünü yapabilmeyi ve hesabı sorulmayan, adalet süreçlerinin düzgün şekilde işletilmediği her bir vakanın toplumsal tutuma nasıl katkı sağladığını göstermeyi amaçlıyor.

2- Birbirinden farklı ya da münferit gözüken bir çok olayın birbirleriyle bağlantılarını ortaya çıkarmayı amaçlıyor.

3- Yenilikçi tasarımların, kolektif içeriklerin insanlara daha etkili şekilde 'dokunacağını', sağa sola dağılmış bütün küçük parçaları bir araya yaratıcı şekillerde getirerek insanlara bütünün resmiyle yüzleşmek konusunda cesaret verebilmeyi amaçlıyor.

 

NASIL YAPILIYOR?

Bir takvim yaprağını ve belli bir olayı işlemeye karar verildiğinde, konuyla ilgili bir ilk toplantı yapılıyor. Bu ilk toplantıya herkes olayla ilgili genel bir bilgi edinmiş olarak geliyor ve kafasındakileri herkese anlatıyor. Kimin hangi içeriği nasıl hazırlayacağı ve bu içerik tipinin neleri içerebileceği kabaca konuşuluyor. Bağlantılı olaylar konusunda da herkes ilk etapta aklına gelenleri ortaya döküyor. Daha sonra akla gelenler ve karşılaşılanlar ise dijital ortamda tutulan ortak taslak dokümanlara girilebiliyor (bunun için hackpad kullanılıyor). Her editör kendi içeriğinin ilk taslağını teslim ettikten sonra ikinci bir toplantıda bu içeriği diğerlerine sunuyor, yorumları, eklemeleri, düzeltmeleri alıyor ve ikinci taslağını oluşturuyor. Yayından önceki son editoryal düzenlemeler ve redaksiyon bu ikinci taslak üzerinden yapılıyor. Yayından sonra, www.hafizakaydi.org üzerinden yayınlanan içerikleri duyurmak için sosyal medya paylaşımları (facebook ve twitter) yapılıyor. Sosyal medya kanalları üzerinden gelen düzeltmeler ve eklemeler olursa, içerik güncelleniyor.

Bütün bu süreçte bağlantılı olaylara dair kısa anlatılar art arda sıralanıyor ve uzun bir liste ortaya çıkıyor. Yakın gelecekte Hafıza Kaydı bu içerikleri etkili şekilde görselleştirmenin dijital araçlarını daha fazla kullanıyor olacak. Storify ya da line.do kullanılıyor ama örneğin thinglink gibi daha interaktif araçlar henüz kullanılamadı.

Bağlantılı olayları tespit etmeye çalışırken;

  1. Olayın ilgili olduğu konu üzerinden benzer olaylara bakılıyor. Örneğin konumuz Zümrüt Apartmanı’nın çökmesi ise, diğer çökme olaylarına bakılıyor. Google, Yandex, Bing gibi arama motorları bu konuda bize kılavuzluk ediyor. Esasen arama motorlarını kullanarak medya taraması yapmış oluyoruz.

  2. Olayla ilgili kişilerin karıştığı diğer olaylara bakılıyor. a- Bir olayın muhtemel ya da hüküm giymiş failinin karıştığı diğer olaylar. b- Bir olayın mağdurlarının gene mağdur konumda olduğu diğer olaylar. Örneğin Mayıs 2006’da Afyon’un Şuhut ilçesinde Romanlara yönelik saldırılarla, Ocak 2010’da Manisa Selendi’de gene Romanlara yönelik etnik saldırı ve sürgün, bağlantılı olaylar. Yine arama motorları üzerinden akıllı arama yöntemleri kullanarak kişiler üzerinden haber taraması yapıyor ve ilgili içerik not ediliyor.

  3. Olayın öncesinde ve sonrasında yaşanan ve olayla arasında anlamlı bir neden-sonuç ilişkisi kurulabilen vakalara bakılıyor. Örneğin Gezi Direnişi’nin; Emek Sineması protestoları, Reyhanlı’daki bombalama ve yayın yasakları ile, İstanbul Boğazı’na üçüncü bir köprü yapılacak olması ve bu köprünün adının Yavuz Sultan Selim köprüsü olacak olması ya da 11 yıldır hükümette olan AKP’nin doğa alanlarını inşaata açma pratiğiyle ve Suriye’deki savaş ile yakından bağlantısı vardı. Bu içerik tipi için ajandalardan, almanaklardan ve tarihte bugün listelerinden ve grup üyelerinin bireysel/kolektif hafızalarından faydalanılıyor.

  4. Olayın görünen ve yaygın olarak bilinen nedenleri dışındaki nedenler üzerinden bağlantılandırılabilecek olaylara bakılıyor. Örneğin bir bölgede çatışmaların tırmandırılması sonucu evlerin boşaltılması ve o bölgenin yeniden imar ve iskana açılması ile bir bölgeye yönetimin herhangi bir altyapı/onarım/emniyet hizmeti vermeyi durdurup o bölgenin çöküntü haline gelmesini ve değersizleşmesini sağlayarak, orada yaşayanları göçe zorlama ve sonra o alanı imar ve iskana açması arasında bir bağlantı kurulabilir. Bu içerik tipi için konu üzerine yazılmış haber, makale, kitap gibi kaynaklarda yapılan analizlerden ve grup içi fikir alışverişiyle oluşturulan kanaatlerden faydalanılıyor.

  5. Takipçilerin önereceği diğer bağlantılı olaylar. Üretilen içerikler dışarıdan katkılara da açık ancak bu konuda gerekli duyuru ve çağrıları yapmak konusunda üstüne düşenleri Hafıza Kaydı şu ana kadar ideal şekilde yapamadı.

 

Bağlantılı olaylar en sık güncellenecek içerik tiplerinden biri çünkü ilgili ve benzer yeni olaylar yaşanmaya devam ediyor. Bağlantılı olayların sürekli olarak güncellenmesi konusunda belirli bir sistem yok; ancak her sene ilgili takvim yaprağına gelindiğinde yıllık bir güncelleme yapılmasının daha mümkün olduğu konuşuldu.

Hafıza Kaydı’nın hedeflediği ana kitle bilgiyi internetten edinen ve zihni genç bir kitle. Amaç insanların bir hikayeyi/olayı farklı açılardan ve hatta mümkünse tüm açılardan ve hakikate mümkün olabildiğince yakın bir şekilde dinleme/okuma şansı bulmaları. Bu bilgiyi edindikten sonra da olan bitenle yüzleşmelerini sağlamak adına söz konusu olayın münferit bir olay olmadığını, değişmeyen bir zihniyetin ve tekrar eden bir örüntünün var olduğunu kavrama noktasına gelmeleri. Bunun için uzak ya da yakın geçmişteki benzer ve ilgili olayların anlatılarını en net ve yalın haliyle ortaya koymak çok önemli. Benzer bir olayın defalarca tekrar ettiğini gören bir kişinin, yüzleşme konusunda bir adım atabilmesinin daha mümkün hale geleceği umulabilir.

 

 

NEDEN VİDEO?

Hafıza Kaydı, bilgiyi korumayı, manipülasyondan arındırmayı, dağılmış parçaları bir araya getirmeyi ve geçmişte yaşananlarla bugünün bilgisi arasında güncel bir bağ kurmayı hedefler. Teknolojiyi kullanarak geçmişle şimdinin bağını kurmak ve geleceğe bu perspektiften bakmak konusunda bir model oluşturmak derdindedir.

Ele alınan dosyalarda ilgili konuya dair tarihsel arkaplanı da içeren bir bakış sunulurken, aynı zamanda hızlı tüketim çağında konuya dair farkındalık uyandıracak ufak pencereler açma düşüncesiyle, sosyal medya için video spotları, mini söyleşiler ve mini belgeseller bir içerik tipi olarak tasarlanmıştır. Video içeriği, incelenen dosya ve konuya dair tamamlayıcı bir 'his' yaratmayı amaçlar. 

NASIL YAPILIYOR?

Video, en öznel yapıdaki içeriklerden biri. Videoyu hazırlayan içerik editörünün özgün dokunuşlarını da içeriyor. Ancak video içeriğinin gücünün ve özgünlüğünün, onu hazırlayan sanatçıdan değil konunun ele alınış şeklinden gelmesi hedefleniyor. Bu sebeple video içeriğini üretirken, hem seçilen konuya dair bir görü kazanılması hem de Hafıza Kaydı ekibinin dosyaya bakışı ve konunun tarihsel arkaplanını iyi özümsemek gerekiyor.

Sosyal medyada instagram, twitter, vine, facebook gibi mecralar, tıpkı günlük yaşamdaki hızlı tüketim alışkanlığı gibi, insanları bilgiyi de hızlı tüketmeye yönelten bir etkiye sahip. Hafıza Kaydı video içerik tipini bu hızla bütünleşecek şekilde 45 saniyelik bir içerik olarak tasarladı. 7 saniyelik sekanslarla ritmik şekilde ilerleyen bir görsel mekanizma üzerine kurulu 45 saniyelik videolar her defasında konuyla ilgili bir alıntı ile bitiriliyor ve izleyenleri konu üzerine düşünmeye teşvik edecek bir 'his' yaramaya çalışıyor.

 

 

 

NEDEN İNFOGRAFİK? 

İnfografikler, bilginin kısa sürede anlaşılmasını sağlamak, görünürlüğünü arttırmak ve okunuşunu zevkli hale getirmek için görselleri yazı ile birlikte bir bütün olarak tasarlayıp sunan mekanizmalar. Tasarımda bir biçim oluşturmaktan ziyade kolay anlaşılabilir olmayı hedefleyen bir içerik tipi. 

Yüzleşme ve cezasızlık konularında bilginin paylaşılması ve bir sisteme göre tutulması konusunda çalışmalar yapan Hafıza Kaydı, ürettiği ve elde ettiği bilgileri ulaştırabileceği en fazla sayıda kişiye ulaştırmayı amaçlıyor. Bu sebeple görsel, işitsel ve yazılı çalışmalar olmak üzere birçok içerik tipinde üretim yapıyor. Bilginin sade ve görseleştirilmiş sunumu olan infografikler; daha kolay ilgi çektikleri, kolay paylaşılabildikleri ve yaygınlaştırılabildikleri için tercih ediliyor. İnfografiklerin temel ilkeleri:

1 - Bilgiyi görünür kılmak ve yaygınlaştırmak,

2 - Konu edindiği olay ya da bilgi ile ilgili içerik oluşturmak,

3 - Basite indirgemek (sade sunumların yorumlanması daha kolay olduğu için anlaşılması da o ölçüde kolaylaşıyor. İnfografikte yer alan tasarımın net ve akıcı olması gerekiyor), 

4 - Sunulan bilginin anlaşılır olmasını çeşitli yöntemler kullanarak pekiştirmek (mesela aynı bilginin zıttı ile desteklemek),

5 - Neden-sonuç ilişkisini göstermek, 

6 - Bağlantılı/bütüncül görseller sunmak (infografikte yer alan tüm görseller ve metinler birbiri ile bağlantılı olmalı). 

 

NASIL YAPILIR?

1 - İlgili olaya dair araştırma yapılır ve ön bilgi toplanır.

2 - Yapılacak infografik ile verilmek istenen mesaja karar verilir.

3 - Verilen karar doğrultusunda tekrar bilgi toplanır, eksikler tamamlanır.

4 - Toplanan bilgilerden görselleştirmeye uygun olanlar çeşitli araçlar yardımı ile filtrelenir.

5 - Filtre edilen bilgi, çeşitli araçlar kullanılarak görselleştirilir. Böylece ilk taslak hazırlanmış olur.

6 - Hazırlanan taslak ekiple paylaşılır, üzerine konuşulur. Öneriler doğrultusunda ekleme, çıkarma ve düzenlemeler yapılır.

7 - Son olarak hazırlanan infografik çeşitli mecralarda paylaşılır.

 

İnfografik hazırlamak için ayrıca bakınız: 

http://sosyalmedya.co/infografik-dosya/

http://infografiknedir.com/

http://isaates.com/en-iyi-infografik-araclari/

NEDEN SÖZLÜK? 

Ele alınan olaylara dair içerikler üretilirken pek çok kilit sözcük ve kavram kullanılıyor, bazı kavramlar tüm içerik üretim sürecine referans oluyor. Dosya oluşturma aşamasında bazen bir kelime üzerine uzun süreler tartışılıyor, bazense mutabık olunduğu varsayılan kavramların herkes için başka bir anlamı olduğu fark ediliyor. Bir içerik tipi olarak sözlük, Hafıza Kaydı’nın kendi kaydını tuttuğu bu dosya hazırlanırken ortaya çıktı ve tüm üretim süreçlerine ve içerik tiplerine çerçeve çizen kelimeler üzerine düşünme ve onları Hafıza Kaydı cümleleriyle tanımlama ihtiyacına yanıt oldu. 

Sözlük içeriği, oluşturulan tanımlar ile geçmişle hesaplaşma ve yüzleşme konusunda adım atmak isteyen herkesin katılacağı bir tartışma zemini yaratmayı hedefliyor. Toplumsal bellek alanında çalışan ve üretenlerin kullandığı kelimeleri tarihsel bağlamını da göz önüne alarak yeniden keşfetmenin, kavramların birbiriyle ilişkisini düşünmenin yolunu açmayı amaç ediniyor.

NASIL YAPILIYOR?

Bu satırlara yansıyan yöntem, bu dosya hazırlanırken biraz da kendiliğinden oluştu ve gelecekte ele alınan dosyalar için işleyecek süreçte muhakkak değişiklikler olacak. Şimdilik:

  • Hafıza Kaydı’nın kendini tanımladığı metinlerdeki kavramlar listelendi.

  • Listedeki kelimelerin bir kısmı seçildi, Hafıza Kaydı gözünden ilk tanımlar yazıldı ve tartışıldı.

  • Bir noktasında ortaklaşılabilen tanımlar yayınlandı.

 

Sözlük kelimelerini tartışmaya açabilmek için farklı yöntemler kullanılıyor olacak. Önereceğiniz yöntemler varsa, sağ üst köşedeki yeşil "bize ulaşın" kutusu üzerinden not iletebilirsiniz.